2022 Parallelle Arbeidsmarkt

Introductie

Medio 2018 bedachten Ton Wilthagen (UvT) en Jos Verhoeven (Start Foundation) het concept van de Parallelle Arbeidsmarkt. Het uitgangspunt was dat er nog veel mensen langs de kant staan, die graag willen werken. Maar op de huidige competitieve arbeidsmarkt geen kans krijgen vanwege gebrek aan competenties, beperkt productief vermogen, langdurige absentie op de arbeidsmarkt enzovoorts. Werk, zien we als een belangrijk voertuig voor maatschappelijke participatie. 

Tegelijkertijd worden er jaarlijks miljarden uitgegeven aan uitkeringen en staan we in de samenleving voor enorme uitdagingen inzake het klimaat, de zorg, de armoedebestrijding enzovoorts. Ze denken dat een combinatie van diverse zaken kan leiden tot een arbeidsmarkttransitie, waardoor voor iedereen plek mogelijk is, ongeacht vermogen en die nieuwe publieke/private organisaties nodig heeft om dit te kunnen realiseren. Achtergrondinformatie over de Parallelle Arbeidsmarkt lees je in onze whitepaper.


De criteria voor nieuwe betekenisvolle bedrijven betroffen: 

  • Maatschappelijk waardevol werk.

  • Diverse doelgroep (bijstand, nuggers).

  • Publiek-private samenwerking, governance en financiering.

  • Nieuw werk, geen verdringing.

  • Volwaardige arbeidsvoorwaarden, minimaal WML.

  • Potentie om als zelfstandige organisatie duurzaam te functioneren. 

  • Betrokkenheid gemeente. 

  • Geen voorschakeltraject.
     

Pilots voortkomend uit de Werkinnovatie Prijs (WIP) 

Om deze arbeidsmarkttransitie vorm te geven in een zogeheten Parallelle Arbeidsmarkt is Start Foundation in 2019 gestart met de ontwikkeling van publieke-private pilots om zo bewijsmateriaal te genereren voor een arbeidsmarkt, die gepositioneerd is tussen de reguliere arbeidsmarkt en het beschutte werk. Om de ontwikkeling van deze pilots te stimuleren schrijft Start Foundation in 2020 samen met Cedris (Branchevereniging van voormalige SW bedrijven) de WIP uit.

Uiteindelijk zijn er meer dan 60 inzendingen binnengekomen op een ledenaantal van circa 90 sociale werkbedrijven. Voor maximaal drie winnaars is een prijzengeld van € 1 miljoen beschikbaar gesteld. 

Winnaars en wildcards

Er zijn twee winnaars (Pantar, Werkse) gekozen en er zijn drie wildcards vergeven, die allen in aanmerking kwamen voor een bedrag van € 300.000,- (Ergon, Zuidhoek en Caparis). Met de Werkinnovatie Prijs werd zo de basis gelegd voor een breed strategisch programma Parallelle Arbeidsmarkt. Later zouden daar nog pilots bijkomen in Emmen en werd er nog een aparte prijs voor buurtondernemingen gelanceerd. 

Toggle
Pantar Amsterdam: de circulaire hub 

Van afval tot grondstof voor oesterzwammen en zeep. Dat was het oogmerk van de Circulaire Hub in Amsterdam. Het project moest 120 nieuwe banen scheppen voor de beoogde doelgroep. 

Inmiddels is dit initiatief medio 2022 gestopt. Belangrijke redenen om het Pantar project te beëindigen liggen in onvoldoende aanvoer van kandidaten, de onduidelijke (subsidie-)relatie met de gemeente Amsterdam, een ingrijpende reorganisatie en het afhaken van private partijen. Samen met Pantar wordt momenteel door een externe onderzoek partij het proces geëvalueerd. 

Toggle
Werkse! Delft: de Zorghub 

Mensen in de bijstand die een baan vinden door aanvullende zorgtaken uit te voeren die nu blijven liggen. 

De Zorghub ligt op schema. Er is commitment met de gemeente en met private partners, er zijn 50 mensen (21,7 FTE) aan het werk en er wordt omzet gegenereerd. Ook opvallend was dat diverse zeer langdurig bijstandsgerechtigden vanuit de Zorghub werden overgenomen door een zorginstelling. We verwachten dat in 2023 een schalingsprogramma kan worden opgezet van dit succesvolle concept. 

Toggle
Zuidhoek, SD Verbindt Goes 

Een slim, elektrisch en fijnmazig vervoersnetwerk dat kwetsbare ouderen op Schouwen-Duiveland uit hun isolement verlost. Ook runnen zij een klussendienst. 

Het project in Zeeland liep door corona vertraging op en mocht het project met 6 maanden opschuiven. Daarvoor stelden we 64k extra beschikbaar. Omdat het beloofde aantal banen en inkomsten niet behaald gaan worden bij de mobiliteitsdienst, wordt dit project omgekat naar een vrijwilligersproject. Mooi voor de leefbaarheidsdoelstellingen, maar minder relevant voor ons programma. Bij het Klussendienstinitiatief worden wel vijf tot tien betaalde banen verwacht.  

Toggle
Caparis, Leeuwarden 

Een recyclingfabriek voor zonnepanelen. 

Ook het project in Friesland (Caparis) heeft een half jaar vertraging opgelopen. Binnen het initiatief heeft de benodigde certificeringen voor het gebruik van de speciaal hiervoor ontwikkelde machine op zich laten wachten en wacht men nog op een vergunning om afval te verwerken. Door de strenge wet- en regelgeving is het project nog nauwelijks gestart, omdat het lang heeft geduurd om de benodigde vergunningen te verkrijgen. Zij willen ook de activiteiten uitbreiden naar andere producten zoals E-waste. Ook hier zien wij los van het programma groeikansen, omdat het werkgelegenheid kan bieden aan beoogde doelgroepen. 

Toggle
Ergon, Eindhoven 4W 

Werkzoekende jongeren die met steun van een 55-plus-buddy thuiswonende kwetsbare ouderen de zorg verlenen om zo lang mogelijk zelfredzaam te blijven. En woonruimte krijgen aangeboden in de buurt van hun werk. 

Het project in Eindhoven (Ergon) heeft in de zomer van 2022 te kampen gehad met een bestuurscrisis. De beide projectleiders zijn vervolgens ontslagen en er is een nieuwe projectleider aangesteld. Een aangepast projectvoorstel sloot onvoldoende aan bij de criteria van de parallelle arbeidsmarkt en dus werd de samenwerking stopgezet. 


Tussenevaluatie

Eind 2022 hebben we het programma Parallelle Arbeidsmarkt tussentijds geëvalueerd. De eerste fase (2019-2020) werd gedomineerd door het ontwikkelen van de ideologie in combinatie met een zoektocht naar partijen die de handschoen wilden oppakken. De laatste twee jaar is gewerkt aan de hand van een tactisch plan met bijbehorende KPI’s. Eind 2022 komen we tot de conclusie dat verder voortzetten van het programma geen optie is.  

De gekozen tactische invulling van het programma (Werkinnovatie Prijs (WIP)) verliep uitermate moeizaam. De geboekte resultaten binnen bestaande pilots zijn bijzonder mager en het onderzoek naar de resultaten binnen de pilots verloopt daarmee ook traag. Het waren juist praktische pilots bouwen waar we ons programma op gefundeerd hadden. Die zouden bewijslast moeten aandragen dat het een perspectief en kansrijk concept zou kunnen zijn, die moesten leiden tot een systemische verandering. Deze missie is vooralsnog niet gelukt. Al met al is er te weinig geschikt materiaal beschikbaar voor een adequate beïnvloedingsstrategie. Dit had moeten leiden tot de beoogde arbeidsmarkttransitie (systeemwijziging). 

De urgentie om werk te bieden aan een groep die op de reguliere markt geen plaats krijgt en aldus te investeren in een parallelle arbeidsmarkt en in alternatief werk voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, is momenteel onvoldoende aanwezig. De politieke en publieke aandacht wordt landelijk vooral opgeëist door andere crises (oorlog in Oekraïne, stikstof, woningbouw, energiecrisis, armoede en CO2). Op lokaal niveau domineert nog steeds de participatiewet, het niet kunnen vinden van aanbod, het dominant vasthouden van de regiefunctie door de gemeenten en het beleggen van arbeidsintegratieactiviteiten bij de lokale SW bedrijven, het discours.   

Hoewel de Maatschappelijke Kosten Baten Analyses van de onderzochte initiatieven veelbelovend zijn, hebben we geen vertrouwen in het voortzetten van een programma dat ultimo te weinig voet aan de grond krijgt bij de belangrijkste stakeholders. We besluiten dan ook tot voortijdige stopzetting van het programma. In 2023 zal een uitgebreide evaluatie verschijnen.  

Bestedingen

In 2022 is er een bedrag van € 657.533 toegekend aan projecten binnen het programma Parallelle Arbeidsmarkt, waarvan ongeveer één derde aan onderzoek en twee derde voor de uitvoering van pilotprojecten.