Systeemveranderaar met een warm hart

Geraakt door de inhoud, gedreven door de strategie en zo scherp als een samoeraizwaard op de uiteindelijke missie van Start Foundation. Dat was en is hij. En dat zal Han Noten ook ná zijn vertrek zijn. Met elf bewogen bestuursjaren op de teller wordt hij in januari feestelijk uitgezwaaid als voorzitter van Start Foundation. We spraken met Noten en maakten de bestuurlijke balans op van deze ondernemende systeemveranderaar met een groot sociaal hart.

Hij is psycholoog en was vakbondsbestuurder, Eerste Kamerlid voor de PvdA, werkgever, toezichthouder en burgemeester van Dalfsen. Han Noten is net als veel van zijn illustere voorgangers en medebestuursleden een BN’er die niet voor de goede sier of zelffelicitatie bij Start Foundation betrokken is, maar echt voor de maatschappelijke meters.

Gelijk maar de hamvraag, meneer Noten: wat is in uw ogen de kernrol die Start Foundation moet vervullen?

HN: ‘In mijn beginperiode, nog als voorzitter van de Raad van Advies, beoordeelden we eigenlijk alleen de aanvragen en plannen. Het bestuur stond op afstand en hield zich ook niet bezig met de participaties en projecten zelf. In die begintijd heb ik heel erg mijn best gedaan - en dat klinkt misschien raar - om zo veel mogelijk goeie verhalen te maken. Verhalen over dat dingen anders konden. Als het gaat om sociaal ondernemerschap, is het voor veel mensen vaak zo moeilijk voor te stellen wat dat dan ís. Ze denken dan snel aan subsidies of begeleiding. Die zijn natuurlijk ook heel belangrijk, maar ik wilde met het bestuur in die tijd echt heel sterk de verbinding met ondernemerschap naar voren halen. Dáár wilden we concrete voorbeelden en verhalen van hebben. En daar zijn we, denk ik, ook in geslaagd.

Na een aantal jaren bekroop ons echter het gevoel dat het te weinig was wat we deden. Je wilt immers dat die concrete voorbeelden anderen inspireren tot navolging. Tot daden. Tot verandering. Maar eigenlijk zagen we die beweging niet. De grotere impact was heel beperkt.’

Het moest anders …

HN: ‘Het moest beslist steviger. Dat is iets wat we ons zo’n vier tot vijf jaar geleden gerealiseerd hebben, en we hebben ons dat ook aangetrokken. Je ziet dat we sinds die tijd een verschuiving hebben doorgemaakt. In plaats van veel ondernemers en verhalen wilden we eigen twee of drie hoofdthema’s hebben waarop we echt proberen iets te veranderen en impact te hebben, hoe moeilijk dat ook is. En dan komen de thema’s, zoals Open Hiring, die we ook tot speerpunt maken. En het nadenken over een parallelle arbeidsmarkt, zoals we nu doen.’

Hoe zullen we het beestje dan noemen? Start Foundation is volgens u een …

HN: ‘We creëren echt werk; we maken dingen mogelijk. We zijn in de kern nog steeds een organisatie die iets maakt, die participeert. Dat doen we met onze kennis en ideeën. En met ons geld. We zijn dus een durfinvesteerder. We nemen welbewust onverantwoorde risico’s en dat doen we iedere dag weer opnieuw. Dat is cruciaal, ook al kost het ons soms moeite dat te doen. Zoals in de beginperiode, omdat je vindt dat het geld moet terugkomen voor herinvestering. Maar eigenlijk moet je die gedachte loslaten. Het gaat er uiteindelijk om dat je verandering wilt realiseren. En als het geld over tien jaar op is, dan is het maar op.’

Als durfinvesteerder deelt Start Foundation haar kennis en inzichten met de samenleving. Ook met de overheid dus ...

HN: ‘Jazeker. Soms is dat door de overheid te confronteren, wat we bijvoorbeeld met het Stoutfonds gedaan hebben. Dat Stoutfonds maakte het kafkaiaanse beleid van onze overheid zichtbaar: je moet wel een opleiding volgen, maar je mag geen stage lopen, waardoor je nooit je diploma kunt behalen en je je diskwalificeert voor een toekomstige arbeidsmarkt. En als wij als Start Foundation zeggen wij de boetes betalen van werkgevers die die jongeren wél een stage laten lopen, dan zetten we daardoor een enorme spiegel voor die idiote bureaucratie neer. Dat is wel belangrijk, maar … ik vind het niet onze corebusiness. Die is een slag dieper: mensen aan het werk helpen, en anderen ondersteunen om mensen aan het werk te krijgen die daartoe weinig kans hebben in de huidige arbeidsmarkt. En dus willen we die arbeidsmarkt veranderen. Dát is wat we willen! Dat is wat anders dan Kafka vinden en elimineren. Systeemverandering is dat je verandering in de verhouding van aanbod en vraag wilt realiseren. Open Hiring is daar een voorbeeld van: daarmee verander je de spelregels van de arbeidsmarkt fundamenteel.’

Start Foundation is de laatste jaren uiterst creatief in de wijze waarop zij haar missie nastreeft. Zoals de investering in prostitutiepanden op de Wallen. Dat leidt soms tot het verwijt van effectbejag.

HN: ‘Dat heb ik nooit zo gezien. Dat is geen effectbejag. Ik word daar echt woedend van. Mensen worden daar uitgebuit. Er is sprake van mensenhandel. En als je daar dan wat aan wilt doen, zou dat effectbejag zijn. Donder op, denk ik dan. Dat is een schandelijke manier van redeneren, waarvan de hypocrisie afdruipt. Het is niet aan mij een moreel oordeel te hebben over wat voor soort arbeid op de Wallen wordt verricht, zolang er sprake is van fatsoenlijke arbeidsomstandigheden. Kinderarbeid gaan we niet aan meewerken; mensenhandel werken we ook niet aan mee. Punt. De Wallen was nou typisch zo’n voorbeeld van een project om die uitbuiters een halt toe te roepen. Je hoort aan mij dat dit ook onderwerpen zijn die me kwaad maken. En natuurlijk hebben we die discussie in het bestuur ook gevoerd, maar het argument dat je door je nek uit te steken “reputatieschade” kunt oplopen, daar heb ik me altijd hevig tegen verzet.’

Op welke projecten uit uw bestuursperiode bent u het meest trots?

HN: ‘Oef, wat een onmogelijke vraag; hoeveel zijn er niet langsgekomen, 150? Ik vind ze allemaal prachtig! Maar ik vind de projecten waar ondernemers echt een goeie businesscase maken, persoonlijk altijd de mooiste. Om er toch een paar te noemen dan: Buzinezzclub, Sheltersuit, prachtig!, Taxibedrijf Korthout, waar alleen maar vijftigplussers rijden; Bakkerij Houben voor de worstenbroodjes; Dress for Success

Hoe wilt u als bestuurder van Start Foundation herinnerd worden?

HN: ‘Nog zo’n onmogelijke vraag. Ik denk dat ik een belangrijke rol gespeeld heb in de genoemde strategiewijziging. En niet omdat onze resultaten slecht waren, maar omdat onze impact onvoldoende was. Ik denk dat ik ook het bureau geholpen heb om te groeien en hoop dat ik wel een voorzitter ben geweest die geraakt is geweest door de inhoud. Zeker geen afstandelijke voorzitter, maar wel een die de directie en het bureau hun ding heb laten doen, met een meedenkend bestuur.

Jos Verhoeven heeft weleens een keer bij een presentatie geroepen dat zijn bestuur “nog erger was dan hijzelf”. Ik hoop dat dat inderdaad ook zo was.